ورود یا عضویت
1606 - 021-75972000
میراث جهانی یونسکو , فهرست آثار ملی ایران

ایران کشوری است که تاریخچه ی معماری بسیار غنی ای دارد. یکی از معروف ترین دوران باستان که شهرت جهانی دارد، دوران هخامنشی است. حتما نام تخت جمشید و وصف شکوه و جلال معماری اش را بارها شنیده اید. اما هخامنشیان تنها در ساخت کاخ های مجلل خبره نبوده اند.

یکی دیگر از شاهکارهای این دوران، سازه های آبی شوشتر در استان خوزستان است که در لیست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است. این محوطه باستانی به عنوان بزرگ ترین مجموعه صنعتی جهان، پیش از انقلاب صنعتی شناخته می شود. این شاهکار فنی مهندسی از آثار دوران هخامنشی است که مراحل ساخت آن تا دوران ساسانی به طول انجامیده و پس از گذشت قرن ها، همچنان پا برجاست.

در ادامه با نوین تراول همراه باشید تا بیشتر با سازه های آبی شوشتر آشنا شویم.

سازه های آبی شوشتر خوزستان

آشنایی با محوطه سازه های آبی شوشتر

با سفر به شهر شوشتر می توانید از این سازه ی آبی بی نظیر که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، بازدید کنید. این سیستم آبیاری پیچیده و مهندسی قدمتی دو هزار و پانصد ساله دارد و شواهد باستان شناسی بیانگر هخامنشی بودن این اثر تاریخی است.

این سازه از دوران هخامنشی تا دوران ساسانی در حال ساخت و ساز بوده است و هر بار بخش جدیدی به آن اضافه شده است. مجموعه پل ها، بندها، آسیاب ها و کانال ها به این مجموعه اضافه شده است که باعث بهره وری بیشتر در سیستم آبیاری شود.

اگرچه امروز تنها بخشی از این سازه ها باقی مانده است اما با ریزش آب پساب آسیاب ها و کانال ها به این محوطه منظره ی زیبایی از آبشارهای مصنوعی ایجاد می شود که خود تبدیل به جاذبه ای گردشگری برای شهر شوشتر شده است. این مجموعه با فناوری مدرن خود، اثبات کننده ی علم مهندسی آب ایرانیان باستان است که مدل اولیه بسیاری از سیستم های مدرن امروزی به حساب می آید.

معماری سازه های آبی شوشتر، با پیچیدگی خود موجب شگفتی تمام گردشگران است. با توجه به ابزارهای موجود در آن دوران، بستن مسیر رودخانه کارون و احداث پل بر روی آن، بالا آوردن سطح آب رودخانه و هدایت کردن آن به سمت زمین های کشاورزی، امری ساده نیست. اینکه ایرانیان باستان توانسته اند در آن زمان چنین سازه ای را طراحی کنند موجب شگفتی جهانیان است و همین امر موجب ثبت این آثار در لیست میراث جهانی یونسکو شده است.

تاریخچه سازه های آبی شوشتر خوزستان

آثار شاخص سازه های آبی شوشتر

آثاری که در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شده اند: بند میزان، برج کلاه فرنگی، رودخانه دست کند گرگر، پل بند گرگر و مجموعه آبشارها و آسیاب های آبی هستند.

در این قسمت توضیح مختصری از هر یک از این آثار می دهیم.

بند میزان

یکی از مواردی که برای کشاورزی حائز اهمیت است، آبیاری زمین با آب رودخانه است. از آنجایی که سطح آب رودخانه از سطح زمین پایین تر است، آب باید در سطح بالاتری باشد که در آن زمان از بند برای تسهیل این امر استفاده کرده اند.

به این صورت که سازه ای به اسم «بند»، بر روی سطح رودخانه به صورت عمود ساخته می شود و با مسدود کردن جریان آن، سطح آب را بالا نگه می دارند.

بند میزان، سازه های آبی شوشتر

برج کلاه فرنگی

قدمت این برج به دوران قاجار باز می گردد. این برج در مرکز شهر شوشتر و در نزدیکی بند میزان قرار دارد.

ارتفاع برج حدودا 7 متر است و گفته می شود اینجا محلی بوده است که شاپور ساسانی بر کار کارگران نظارت می کرده است. البته برخی نظرات نیز مبنی بر این است که اینجا مکانی برای نظارت شدت جریان رودخانه بوده است.

برج کلاه فرنگی، سازه های آبی شوشتر

رودخانه دست کند گرگر

این رودخانه، یک رودخانه ی دست کند است و در دوره ی هخامنشی توسط انسان ایجاد شده است. این رودخانه در شمال شهر شوشتر واقع شده است و برای کاستن حجم آب رودخانه کارون، امنیت شهر و آبیاری زمین های کشاورزی شمال رودخانه کارون حفر شده است.

رودخانه گرگر، شوشتر خوزستان

پل بند گرگر

قدمت این پل به دوران ساسانس باز می گردد. در این دوران، ساسانیان برای اینکه بتوانند مسیر آب را از رودخانه گرگر منحرف کنند، پل بند گرگر را ساختند. این بخش شامل سه تونل بلیتی، تونل دهانه شهر و تونل سه کوره می باشد.

پل بند گرگر، شوشتر خوزستان

مجموعه آبشارها و آسیاب های آبی

معروف ترین بخش این مجموعه، محوطه آبشارها و آسیاب های آبی هستند که در جوار پل بند گرگر و در مسیر رودخانه گرگر قرار دارند. در این محوطه تعداد زیادی آسیاب وجود دارد که علاوه بر منظره ی زیبا و منحصر به فردش، نمونه بارزی از فناوری پیشرفته و مهندسی آب برای چرخاندن آسیاب های بادی می باشد.

این محوطه شامل مناطق دیگری نیز می باشد مانند پل بند عیار که قدمت ساسانی دارد. قلعه سلاسل شوشتر در کنار رودخانه شطیط، سربازخانه ها، برج ها، دژها دروازه ها و ...

پل بند شادروان نیز یکی از اعضای این مجموعه است که برخی معتقدند قدیمی ترین پل جهان نیز می باشد. این پل 44 دهانه داشته است که امروزه تنها 16 دهانه ی آن باقی مانده است. این مجموعه عظیم یکی از اماکن گردشگری تاریخی ایران است که سالانه گردشگران بسیاری را به خود جذب می کند. شهر شوشتر با پیشینه ی تاریخی بی نظیر خود با این مجموعه سازه های آبی شهرت جهانی نیز یافته است.

 

تاریخچه و علت ساخت سازه های آبی شوشتر

این منطقه از دوران کهن یکی از مناطق مهم ایرانیان محسوب می شده است. از دوران پارینه سنگی و پیش از تاریخ تا دوران اشکانی و ساسانی. اوج رونق و آبادی شهر شوشتر مربوط به دوران ساسانی می باشد و چنین سازه ی آبی عظیمی در آن دوران حاکی از صنعتی بودن این شهر و اهمیت کشاورزی در جامعه ی ایرانی دارد.

با سرازیر شدن پساب ها در حوضچه ی اصلی، مشکل کم آبی در فصول گرم و خشکسالی نیز برطرف می شده است.

امروزه از شوشتر با عنوان موزه بناها و سازه های آبی نیز یاد می شود که همین موضوع سبب شهرت جهانی آن شده است.

سایر نظرات

نظر خود را ثبت کنید